Transforamtory w Eksploatacj 2021

Pomiary i lokalizacja wyładowań niezupełnych w transformatorze energetycznym 300 MVA

Streszczenie

W artykule omówiono zastosowanie pomiaru wyładowań niezupełnych do oceny stanu izolacji transformatora energetycznego o mocy 300 MVA i napięciu 210/110/21 kV. Przedstawiono metodę lokalizacji miejsca uszkodzeń oraz sposób oceny rezultatów badań na podstawie wyników z pomiarów off-line jak również z monitorowania ciągłego wyładowań niezupełnych.

Wprowadzenie

Transformatory energetyczne są kluczowym elementem systemu elektroenergetycznego narażonym w czasie eksploatacji na oddziaływanie czynników o charakterze elektrycznym, termicznym, mechanicznym i chemicznym. Aby zapewnić bezawaryjną i bezpieczną pracę transformatora, należy na bieżąco kontrolować stan jego izolacji. Pomiar wyładowań niezupełnych (WNZ) jest jedną z metod takiej kontroli. Te nieinwazyjne pomiary diagnostyczne wykonywane są zarówno w czasie prób odbiorczych w fabryce i po zainstalowaniu transformatora w miejscu pracy jak również w czasie jego eksploatacji. Do pomiaru i lokalizacji WNZ wykorzystywane są różne metody diagnostyczne. Wśród nich najpopularniejsze są metody elektryczne, chemiczne oraz akustyczne [1]. W niniejszym artykule przedstawiono opracowanie wyników pomiarów WNZ wykonanych trzema wymienionymi metodami w transformatorze energetycznym o mocy 300 MVA i napięciu 220/110/21 kV.

Obiekt badań

Obiektem badań był trójuzwojeniowy transformator energetyczny o mocy 300 MVA i napięciu 220/110/21 kV (Rys.1). Pomiary WNZ zostały wykonane w celu kontroli stanu izolacji transformatora po zmianie jego miejsca pracy. W czasie transportu izolatory przepustowe na napięcie 220 i 110 kV były zdemontowane, a sam demontaż wymagał obniżenia poziomu oleju w kadzi. Pomiary diagnostyczne wykonano metodą off-line, a zewnętrzne źródło napięcia stanowił transformator o przekładni 0,4/24 kV zasilający obiekt badań od strony przepustów na napięcie 21 kV (Rys. 2b).

Rys. 1 Obiekt badań wraz z transformatorem podwyższającym

Pomiar wnz metodą elektryczną (off-line)

Pomiary WNZ metodą standardową wykonano zgodnie z wymaganiami zawartymi w normie IEC 60270 [2]. Metoda oparta jest na pomiarze ładunku pozornego (QIEC) wyrażonego w pC za pomocą sond pomiarowych przyłączonych do zacisków pomiarowych przepustów transformatorowych. Pomiaru ładunku pozornego dokonywano w sposób synchroniczny (jednoczesny) na zaciskach pomiarowych wszystkich przepustów zarówno po stronie górnego (GN ) jak i dolnego (DN) napięcia (Rys. 2b), przykład podłączenia układu pomiarowego przedstawiono na rysunku 2a.

Przeprowadzono kalibrację układu pomiarowego dla każdego punktu pomiarowego oddzielnie. Pozwoliło to na późniejsze wyznaczenie wzajemnej relacji pomiędzy wartościami sygnałów WNZ mierzonych na każdym przepuście w czasie próby (Rys.2c). Taka kalibracja jest niezbędna dla właściwej lokalizacji miejsca WNZ. Dodatkowo, aby określić czułość układu pomiarowego do detekcji częstych uszkodzeń zacisków pomiarowych przepustów, wyznaczono relacje pomiędzy wartościami sygnału z kalibratora doprowadzonego do każdego zacisku pomiarowego a jego obrazem rejestrowanym na pozostałych przepustach [1].

Rys. 2 a) widok przyłączenia układu pomiarowego do fazy U, V b) schemat pomiarowy WNZ badanego obiektu oraz c) schemat zastępczy izolatora przepustowego z zaznaczonym kalibratorem ładunku pozornego (CAL 542).

Próbę zasadniczą rozpoczęto od wyznaczenia poziomu szumu oraz od doboru centralnej częstotliwości pomiarowej i pasma przepustowego tak, aby uzyskać jak najwyższą czułość pomiaru. Najkorzystniejsze warunki pomiaru uzyskano przy centralnej częstotliwości pomiaru

400 kHz oraz paśmie przepustowym o szerokości 600 kHz (±300 kHz). Do wartości napięcia probierczego 0,5xUn (GN – 110 kV, DN – 55 kV) poziom szumu nie przekraczał 10 pC ładunku pozornego. Sygnały WNZ zostały zaobserwowne przy napięciu 0.8xUn (GN – 176 kV, DN – 88 kV) w kilku punktach pomiarowych. Ich obrazy fazowo-rozdzielcze PRPD (ang. Phase Resolved Partial Discharge) przedstawione są na Rys. 3. Sygnał WNZ o nawiększej wartości został zarejestrowany po stronie GN na zacisku pomiarowym przepustu w fazie 1U.

Rys. 3 Obrazy PRPD zarejestrowane przy napięciu 0.8xUn w poszczególnych punktach pomiarowych

Dzięki dedykowanemu oprogramowaniu do analizy zarejestrowany wyników pomiarów (MPD Suite) istnieje możliwość selekcji wybranych obszarów zbioru punktów pomiarowych zarejestrowanych na obrazie PRPD w celu ich dokładniejszej analizy. W ten sposób tylko wyselekcjonowane impulsy WNZ o określonej amplitudzie i korelacji z fazą napięcia probierczego są rejestrowane. Ich przebieg czasowy i cząstotliwościowy (FFT) na wejściu do jednostki rejestracji danych (MPD 800) jest pokazany na rysunku 4. Narzędzie to umożliwia łatwe porównanie niefiltrowanych sygnałów o wysokiej częstotliwości. Porównanie sygnału czasowego i widma częstotliwościowego sygnału wprowadzonego bezpośrednio w złącze pomiarowe izolatora przepustowego z rzeczywistym sygnałem wnz wykazało duże podobieństwo ich czasu narastania i oscylacji oraz rezonansów w widmie częstotliwości. Widmo częstotliwościowe konwencjonalnej kalibracji, w której konieczne było użycie długich kabli, nie było zgodne.

Rys. 4 Oprogramowanie MPD Suite; obraz PRPD (logarytmiczno-bipolarny) z zaznaczonym obszarem wyzwalania fazy 1U (góra) oraz przykładowe rejestracje czasowe i częstotliwościowe sygnałów WNZ dla zaznaczonego na obrazie PRPD obszaru punktów pomiarowych (dół).

Pomiary oraz lokalizacja WNZ metodą akustyczną

Pomiaru sygnału akustycznego dokonano za pomocą sond piezoelektrycznych umiesz-czanych na zewnętrznej stronie kadzi transformatora i dociskanych do niej przez warstwę gliceryny lub żelu akustycznego w celu zmniejszenia tłumienia (Rys.5a). W użyciu były sondy emisyjne (ang. acoustic emission sensor – AES), gdzie napięcie wytwarzane przez kryształ jest proporcjonalne do prędkości drgań tej powierzchni. Sondy te pracują w zakresie ultradźwięków, a dokładnie w zakresie częstotliwości od 30 kHz do około 450 kHz i mają odpowiedź zmienną w funkcji częstotliwości.

Rys. 5 a) widok zainstalowanych akustycznych sond piezoelektrycznych, b) zarejestrowane sygnały akustyczne bez uśredniania (po lewej) i uśrednianie 100 zdarzeń (po prawej) z wykorzystaniem sygnału elektrycznego, jako wyzwalacza.

Lokalizację źródła WNZ przeprowadza się mierząc różnice czasu dojścia sygnału akustycznego od źródła WNZ do sond emisyjnych połączonych z systemem wizualizacji i opracowania danych pomiarowych (PDL 650). Do wyzwalania sygnałów akustycznych wykorzystuje się sygnal elektryczny WNZ rejestrowany metodę standardową przy pomocy MPD 800.

Lokalizację metodą akustyczną wykonano za pomocą 8 sond piezoelektrycznych umieszczonych na kadzi transformatora w pobliżu fazy 1U. Sygnały akustyczne oraz ich uśrednione przebiegi przedstawione są na rysunku 5b. Wykorzystując możliwości oprogramowania systemu akustycznego stworzono model 3D (Rys.6) badanego obiektu, na którym system w sposób automatyczny określa miejsce WNZ.

Uzyskane wyniki triangulacji sygnałów akustycznych (Rys.6a) oraz lokalizacji położenia uszkodzenia (Rys.6b) wskazują na miejsce uszkodzenia zlokalizowane w pobliżu wyprowadzenia połączenia uzwojenia cewki wysokiego napięcia z uzwojenia 220 kV fazy 1U.

Rys. 6 a) wizualizacja zarejestrowanych sygnałów akustycznych względem ich umiejscowienia na modelu 3D transformatora, b) widok lokalizacji wnz w okolicach połączenia uzwojenia fazy U z izolatorem przepustowym

Monitorowanie ciągłe WNZ

Wyniki przeprowadzonych pomiarów metodą elektryczną i metodą akustyczną w trybie off-line (transformator zasilany ze źródła napięcia probierczego) zostały omówione z producentem transformatora celem ustalenia możliwych przyczyn oraz dalszych kroków przed podjęciem decyzji o dopuszczeniu obiektu do pracy w sieci. Transformator został warunkowo włączona do pracy oraz postanowiono monitorować w sposób ciągły poziom WNZ dwiema metodami: standardowę oraz chemiczną (DGA). System monitorowania ciągłego WNZ metodą standardową został zainstalowany na przepustach na napięcie 220 kV. Na zacisku pomiarowym przepustu została zainstalowana sonda WNZ posiadająca kilkustopniowy system zabezpieczeń, zarówno przed przepięciami jak również przed utratą połączenia galwanicznego od sondy do jednostki rejestracji sygnałów WNZ. Jako jednostkę pomiarowę wykorzystano urządzenie przeznaczone do pomiarów i monitoring czasowego MONTESTO 200 (Rys.7).

Rys. 7 Schemat podłączenia systemu monitoringu WNZ online MONTESTO 200 do transformatora

Oprogramowanie pozwala na obserwację trendu wartości WNZ, ustawienie wartości progowych, których przekroczenie wyzwala sygnały ostrzegawcze dla użytkownika. Jest też możliwy zdalny dostęp do urządzenia poprzez web browser w celu obserwacji zarówno aktualnego poziomu WNZ jak również możliwy jest wgląd do zarejestrowanych uprzednio danych pomiarowych.

Sygnały od wyładowań powierzchniowych zarejestrowano natychmiast po rozpoczęciu monitorowania (Rys.8), a ich obecność została potwierdzona w czasie inspekcji wizualno/słuchowej. Zwiększono centralną częstotliwość pomiarową do wartości 2,2 MHz. Przy tak dobranej wartości, poziom szumu był niski a obraz PRPD defektu był wyraźny. Mierzone wartości WNZ i ich obraz nie zmieniały się przez kilka tygodni po czym ich wartość wzrosła. Ich miesięczny trend mierzony w fazie 1U przedstawiony jest na Rys. 7. Po trzech miesiącach monitorowania zaobserwowano sygnał WNZ od nowego źródła. Jego amplituda wzrosła od 100 pC (Rys. 9a) do 2 nC (Rys. 9b) i pozostała na niezmienionym poźiomie (Rys. 8).

Rys. 8 Wyniki zarejestrowanego trendu występowania wnz w fazie 1U

Dokonano głębszej analizy wyników pomiarowych wykorzystując technikę i wykresy 3PARD (ang. 3-Phase Amplitude Relation Diagram). Wykresy te tworzy się poprzez synchroniczny pomiar amplitudy poszczególnych impulsów WNZ w jednej z faz i odpowiadających mu sygnałów WNZ w pozostałych dwóch fazach oraz na automatyczne wyznaczenie ich wektorowej sumy, punktów  na płaszczyźnie 3PARD. Z reguły amplitudy sygnałów pochodzących od zakłóceń są jednakowe w każdej z faz, a więc punkty bedące sumą ich wektorów znajdą się w pobliżu punktu zerowego wykresu 3PARD. W przypadku rejestracji sygnałów WNZ, ich amplituda będzie różna w każdej z faz,  a więc koncetracja punktów będzie z dala od punku zerowego. W ten sposób klastry punktów (ang. Clusters) od zakłóceń i WNZ znajdują się w różnych miejscach wykresu 3PARD [2], [3], a ich położenie względem osi wykresu a więc fazy w której następuje pomiar, wskazuje na przybliżoną lokalizację miejsca wyładowania.

Na Rys. 9 i 10 przedstawiono obrazy WNZ w fazie V w różnych chwilach czasowych.

Rys. 9 Zarejestrowany wzrost poziomu WNZ w cięgu 5 miesięcy (widok PRPD jednobiegunowy logarytmiczny)
Rys. 10 Zarejestrowany wzrost sygnału WNZ w fazie V w przedziale czasowym od marca do czerwca.

Analiza gazów rozpuszczony DGA

W celu uzupełnieniu przedstawionych wyników metody elektrycznej i akustycznej, wykonano badanie DGA polegające na określeniu zawartości gazów rozpuszczonych w oleju transformatorowym (ang. Dissolved Gas Analysis). Porównano wyniki pomiarów przed i w okresie trzech miesięcy po transporcie transformatora i nie zauważono znaczących różnic (Rys.11). Lokalne uszkodzenia w izolacji papierowo-olejowej nie powodowały wzrostu ilości rozpuszczonych gazów w oleju powyżej dopuszczalnych wartości [4].

Rys. 11 Graficzna prezentacja trendu zarejestrowanych wartości gazów rozpuszczonych w oleju w przedziale czasowym 3 miesięcy po transporcie

Wnioski

Przedstawiona analiza wyników pomiarów WNZ metodą standardową akustyczną i chemiczną potwierdziła przydatność tych metod do wczesnej oceny stanu izolacji transformatora a zastosowane metody wzajemnie się uzupełniają.

Zastosowanie systemów monitorowania ciągłego umożliwia zarówno wczesne wykrycie i identyfikację ukrytch defektów w izolacji transformatorów jak również obserwację ich rozwoju w funkcji czasu. Pozwala to na odpowiednio wczesne podjęcie środków zaradczych z wyłączeniem transformatora z użytkowania włącznie.

Dzięki wykorzystaniu metody standardowej pomiaru WNZ, lokalizacja miejsca uszkodzeń metodą akustycznę może być przeprowadzona z większą czułością.

Technika pomiaru 3PARD oparta o synchroniczny pomiar WNZ w trzech fazach i na różnych poziomach napięć w transformatorze pozwala nie tylko na skutecznę separacje obrazów PRPD od różnych defektów oraz od zakłóceń, ale dodatkowo pozwala na przybliżoną lokalizację miejsca WNZ.

Udo Ranninger, Michael Krüger | OMICRON electronics, Klaus, Austria

Bibliografia

[1] CIGRÉ WG D1.29, Technical Brochure 676: Partial Discharges in Transformers 

[2] IEC 60270: Edition 3.1, 2015, High-voltage test techniques – Partial discharge measurements,

[3] C57.127 (2007), IEEE Guide for the Detection and Location of Acoustic Emissions from Partial Discharges in Oil-Immersed Power Transformers and Reactors, The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc. New York, USA, 2007

[4] IEC 60599: Edition 3.0, 2015, Mineral oil-filled electrical equipment in service – Guidance on the interpretation of dissolved and free gases analysi

Click to comment

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

To Top